गेल्या चार वर्षांपासून मला चांगली झोप मिळवण्यासाठी संघर्ष करावा लागत आहे.
अनेक लोकांप्रमाणे मीही सुरुवातीला याकडे दुर्लक्ष केले. मला वाटले की कदाचित हे हार्मोनल बदलांमुळे असेल, वयानुसार असे होत असेल, ताणतणावामुळे असेल किंवा फक्त तात्पुरता काळ असेल.
कदाचित मनाच्या कुठल्या तरी कोपऱ्यात भीतीही होती—जर मी खरोखर एखाद्या स्लीप स्पेशालिस्टकडे गेले तर काय समजेल?
पण हळूहळू मला जाणवले की खराब झोप माझ्या आयुष्यावर अशा प्रकारे परिणाम करू लागली आहे की ते आता दुर्लक्षित करता येणार नाही.
शिस्तबद्ध आयुष्य
मी नेहमीच एक खेळाडू राहिले आहे. क्रीडा-केंद्रित कुटुंबात वाढल्यामुळे शिस्त माझ्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग होता.
माझे आयुष्य एका ठराविक लयीत चालायचे:
• निश्चित झोपेची वेळ
• लवकर उठणे
• ट्रेनिंग सेशन्स
• रिकव्हरी पीरियड्स
• आणि व्यवस्थित कामाचे दिवस
माझ्यासाठी झोप ही लक्झरी नव्हती; ती प्रशिक्षणाचा एक भाग होती.
खेळाडूंना शिकवले जाते की झोपेच्या वेळी शरीर स्वतःची दुरुस्ती करते.
मांसपेशी पुनर्बलित होतात, हार्मोन्स संतुलित होतात आणि मन पुन्हा ताजेतवाने होते.
पण गेल्या चार वर्षांपासून मला झोपेशी जणू लपंडाव खेळावा लागत आहे.
कधी मी वेळेवर झोपते, पण रात्री २:३० किंवा ३ वाजता जाग येते आणि मग उरलेली रात्र झोप लागत नाही.
कधी कधी तर रात्री २ वाजेपर्यंतही झोप लागत नाही.
परिणाम अपेक्षितच असतो.
पुढचा दिवस थकव्याने सुरू होतो.
माझी धावण्याची प्रॅक्टिस चुकते.
मी कामावर उशिरा पोहोचते.
मी सुस्त आणि लक्ष केंद्रित न करू शकणारी वाटते.
आणि मग पुन्हा तोच चक्र सुरू होतो.
हा संघर्ष फक्त माझाच नाही
जेव्हा मी माझ्या आसपासच्या लोकांशी याबद्दल बोलू लागले, तेव्हा मला एक आश्चर्यकारक गोष्ट लक्षात आली —
मी एकटी नव्हते.
मित्र, सहकारी आणि परिचित अनेक लोक याच समस्यांचा सामना करत होते.
• रात्री मध्येच जाग येणे
• झोप येण्यास अडचण
• दिवसभर सतत थकवा
अनेकांना असेही वाटले की COVID-19 महामारीनंतर त्यांची झोप लक्षणीयरीत्या खराब झाली आहे.
वैज्ञानिक संशोधनदेखील हेच दाखवते.
१६ देशांतील १३,००० पेक्षा जास्त लोकांवर केलेल्या एका आंतरराष्ट्रीय अभ्यासात जवळपास अर्ध्या लोकांमध्ये अनिद्रेची लक्षणे दिसून आली, तर ६०% पेक्षा जास्त लोकांना सतत थकवा जाणवत होता.
पोस्ट-कोविड संशोधनात असेही दिसून आले आहे की संसर्गातून बरे झालेल्या अनेक लोकांमध्ये झोपेचे विकार आढळतात.
झोप का महत्त्वाची आहे
Sleep is one of the three fundamental pillars of health, alongside nutrition and physical activity.
Dझोप ही आरोग्याच्या तीन मूलभूत स्तंभांपैकी एक आहे:
आहार, शारीरिक क्रिया आणि झोप
झोपेच्या वेळी शरीर अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रिया पार पाडते:
• ऊती आणि स्नायूंची दुरुस्ती
• स्मरणशक्ती आणि शिकण्याची प्रक्रिया मजबूत करणे
• हार्मोन्स आणि मेटाबॉलिझम नियंत्रित करणे
• रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करणे
• मानसिक आणि भावनिक संतुलन पुनर्संचयित करणे
खराब झोप अनेक आरोग्य समस्यांशी जोडलेली आहे:
• मधुमेह
• हाय ब्लड प्रेशर
• हृदय रोग
• मेटाबॉलिक विकार
• नैराश्य आणि चिंता
• कमी एकाग्रता
• अपघाताचा धोका
• कमी उत्पादकता
आधुनिक जीवनशैली आणि झोपेचा संकट
आजच्या जीवनशैलीने आपल्या झोपेच्या पद्धतीत मोठा बदल घडवला आहे.
• उशीरापर्यंत स्क्रीन वापरणे
• सतत ऑनलाइन राहणे
• अनियमित कामाचे तास
• डिजिटल उत्तेजन
हे सर्व आपल्या सर्केडियन रिदम, म्हणजे शरीराच्या जैविक घड्याळावर परिणाम करतात.
यामुळे आधुनिक समाजात झोप हा आरोग्याचा सर्वाधिक दुर्लक्षित भाग बनला आहे.
स्लम्बर सेंस ग्लोबलचे ध्येय
Slumber Sense Global मध्ये आमचे ध्येय सोपे पण अत्यंत महत्त्वाचे आहे:
झोपेला आरोग्याचा एक मूलभूत स्तंभ म्हणून ओळख मिळवून देणे आणि जागरूकता निर्माण करणे.
आम्ही झोपेशी संबंधित संपूर्ण परिसंस्थेतील लोकांना एकत्र आणू इच्छितो:
• स्लीप डॉक्टर आणि तज्ज्ञ
• संशोधक आणि तंत्रज्ञ
• झोपेच्या विकारातून बरे होत असलेले रुग्ण
• मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ
• स्लीप थेरपी तंत्रज्ञान विकसित करणारे नवप्रवर्तक
प्रत्येक कथा महत्त्वाची आहे.
प्रत्येक आवाज जागरूकता वाढवतो.
एक साधा प्रश्न
आरोग्याचा एक अत्यावश्यक स्तंभ म्हणून झोपेबद्दल जागरूकता निर्माण करणे.
झोपेशी संबंधित संपूर्ण परिसंस्थेतील विविध आवाजांना आम्ही एकत्र आणू इच्छितो, ज्यामध्ये समावेश आहे:
• स्लीप फिजिशियन आणि तज्ज्ञ
• स्लीप टेक्निशियन आणि संशोधक
• स्लीप एपनिया किंवा अनिद्रा यांसारख्या झोपेच्या विकारांमधून बरे होत असलेले रुग्ण
• मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ
• स्लीप थेरपी सुधारण्यासाठी काम करणारे वैद्यकीय उपकरण क्षेत्रातील नवप्रवर्तक
प्रत्येक कथा महत्त्वाची आहे. प्रत्येक आवाज जागरूकता निर्माण करण्यात मदत करतो.
कारण अनेक लोकांसाठी झोपेच्या समस्या अजूनही दिसत नाहीत, योग्यरीत्या समजल्या जात नाहीत किंवा उपचाराशिवाय राहतात.
आपणा सर्वांसाठी एक प्रश्न
या World Sleep Day निमित्त, हे वाचणाऱ्या प्रत्येकाला मी एक साधा प्रश्न विचारू इच्छिते:
तुम्हाला चांगली झोप लागते का?
जर उत्तर होय असेल — तर तिची कदर करा.
जर उत्तर नाही असेल — तर कृपया त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
झोपेच्या समस्या अशा नाहीत की आपण त्यांच्यासोबत फक्त जगत राहावे.
मदत उपलब्ध आहे, विज्ञान सतत प्रगती करत आहे आणि उपायही उपलब्ध आहेत — पण पहिले पाऊल म्हणजे जागरूकता.
Slumber Sense Global मध्ये आम्ही झोप आरोग्याबद्दल आपली कथा किंवा ज्ञान शेअर करू इच्छिणाऱ्या प्रत्येकाला आमच्याशी संपर्क साधण्याचे आमंत्रण देतो.
कारण जेव्हा आपण चांगली झोप घेतो, तेव्हा आपण खऱ्या अर्थाने चांगले जगतो.
Citation:
